Bugün Logilife olarak Düz taban ayağa ne iyi gelir hakkında merak edilenleri açıklığa kavuşturuyoruz.
Düz Taban Ayağa Ne İyi Gelir? Ağrıyı Azaltan Yöntemler, Egzersizler ve Güncel Yaklaşımlar
Bazen günün sonunda ayakkabıyı çıkarırken insanın aklından tek bir cümle geçer: “Bu kadar yürüdüm, ama neden ayaklarım sanki bütün gün yük taşımış gibi?” Kimi zaman ağrı topuğa doğru yayılır, kimi zaman ayak bileğinin iç tarafında hissedilir. Bazen de sorun ağrı değildir; ayakkabının tabanının bir tarafta daha hızlı aşınması, uzun süre ayakta kalınca bacakların yorulması veya yürüyüşün eskisinden farklılaşması dikkat çeker.
Sonra aynaya ya da yere basan ayağa bakılır: İç kısımdaki kavis neredeyse yok gibidir.
İşte burada düz taban ayağa ne iyi gelir? sorusu ortaya çıkar.
Öncelikle önemli bir ayrım yapmak gerekir: Düz tabanlık, yani pes planus, tek başına mutlaka bir hastalık değildir. Ağrıya, hareket kısıtlılığına veya fonksiyon kaybına yol açmayan düz tabanlık çoğu zaman tedavi gerektirmez. Buna karşılık sonradan gelişen, giderek belirginleşen veya ağrı ve güçsüzlükle birlikte seyreden düz tabanlık farklı bir değerlendirme gerektirebilir. NHS de düz tabanlığın çoğunlukla sorun yaratmadığını, ancak ağrı, sertlik, güçsüzlük, uyuşma, denge problemi veya tek taraflı yeni gelişim olduğunda değerlendirme gerektiğini belirtiyor.
nhs.uk
Peki hangi yöntemler gerçekten işe yarıyor? Ayakkabı ve tabanlık yeterli mi? Egzersiz ayağın kavisini yeniden oluşturabilir mi? Düz tabanlıkla ilgili yüzlerce yıllık yaklaşım bugün neden hâlâ tartışılıyor?
Bu soruların yanıtı, yalnızca ayağın kendisine bakılarak verilemiyor.
Düz tabanlık tam olarak nedir?
Ayağın iç tarafındaki kavis, vücudun yere aktaracağı yükün yönetilmesinde rol oynayan karmaşık bir yapının parçasıdır. Bu yapı yalnızca kemiklerden oluşmaz; tendonlar, bağlar, kaslar ve plantar fasya birlikte çalışır.
Ayakta dururken iç kavis belirgin biçimde azalıyor ve tabanın büyük bölümü yere temas ediyorsa düz tabanlıktan söz edilebilir.
Ancak burada kritik nokta şudur: Her düz görünen ayak aynı değildir.
Esnek ve rijit düz tabanlık arasındaki fark
Esnek düz tabanlıkta ayak yere basarken kavis azalabilir fakat otururken veya ayağa yük binmediğinde kavis yeniden ortaya çıkabilir.
Rijit düz tabanlıkta ise yapı daha sabittir ve kavis yük kalktığında da belirgin şekilde oluşmayabilir.
Bu ayrım tedavi yaklaşımını değiştirebilir. Klinik değerlendirmede yalnızca ayak tabanına bakmak yerine yürüyüş, ayak bileği hareketleri, kas-tendon yapıları ve gerektiğinde görüntüleme yöntemleri de dikkate alınabilir.
Chelsea & Westminster Hastanesi
Bir ayak neden zamanla düzleşebilir?
Bazı kişilerde düz tabanlık çocukluktan itibaren vardır. Bazılarında ise yıllar içinde ortaya çıkar.
Özellikle yetişkinlikte gelişen düz tabanlıkta posterior tibial tendon, yani tibialis posterior tendonu önemli bir role sahiptir. Bu tendon ayağın iç kavisinin desteklenmesine yardımcı olur. Tendonun aşırı zorlanması, hasarlanması veya işlevinin bozulması sonucunda kavis giderek çökmeye başlayabilir. Bu durum yetişkinlerde edinilmiş düz tabanlıkla ilişkilidir.
Royal Orthopaedic Hospital
Burada şu soru önem kazanıyor: Ayağınız yıllardır böyle mi, yoksa son birkaç yılda şeklinde belirgin bir değişiklik mi fark ettiniz?
Düz tabanlığın tarihine kısa bir yolculuk
Düz tabanlık modern yaşamın ortaya çıkardığı yeni bir sorun değil.
2023 yılında yayımlanan kapsamlı bir tarihsel derleme, düz tabanlığın insanın evrimsel geçmişi boyunca izlenebildiğini ve antik dönemlerden modern tıbba kadar farklı biçimlerde ele alındığını ortaya koyuyor. Araştırmacılar, Tutankhamun dönemine ilişkin kayıtlardan Roma dönemine, Galen’in çalışmalarından Leonardo da Vinci’nin anatomik çizimlerine kadar düz tabanla ilişkilendirilebilecek örnekleri inceliyor.
PubMed Central (PMC)
+1
Daha da ilginç olan, tedavi anlayışındaki süreklilik.
Yüzyıllar boyunca ayak desteği sağlayan çeşitli araçlar kullanılmış. Modern anlamdaki tabanlık ve ortotik yaklaşımların kökleri de oldukça eskiye uzanıyor. 19. yüzyıldan itibaren ise cerrahi yöntemler daha fazla önem kazanmaya başlamış.
Fakat 2.000 yıldan uzun bir geçmişe rağmen bilim dünyasının bugün hâlâ tartıştığı temel bir soru var:
Düz tabanlığın kendisini mi tedavi etmek gerekir, yoksa yalnızca kişide oluşturduğu ağrı ve fonksiyon sorunlarını mı?
Bu ayrım, günümüzdeki tedavi tartışmalarının merkezinde yer alıyor.
Düz taban ayağa ne iyi gelir?
Eğer düz tabanlık ağrı veya hareket problemi oluşturuyorsa tedavinin amacı genellikle ayağı zorla “mükemmel kavisli” hale getirmekten çok, ağrıyı azaltmak, yük dağılımını iyileştirmek, kas-tendon sistemini güçlendirmek ve günlük hareket kapasitesini korumaktır.
Öne çıkan yaklaşımlar şunlardır:
Uygun ayakkabı seçimi
Kişiye uygun tabanlık veya ortoz
Ayak ve ayak bileği egzersizleri
Baldır ve Aşil tendonunun esnekliğini geliştirme
Tibialis posterior ve diğer destekleyici kasları güçlendirme
Aktivite düzenlemesi
Gerektiğinde fizyoterapi
Ağrı ve inflamasyonun kontrolü
İleri ve belirli vakalarda cerrahi değerlendirme
Ancak bütün bu yöntemleri “herkese aynı reçete” şeklinde düşünmek doğru değildir.
1. Düz tabanlık için egzersiz neden önemli?
Ayağın yere basışını yalnızca kemik şekli belirlemez. Kasların kuvveti ve hareket sırasında ayağı kontrol etme kapasitesi de önemlidir.
Son yıllarda yapılan çalışmalar, egzersizin düz tabanlık yönetimindeki rolünü giderek daha fazla inceliyor.
2024 yılında yayımlanan bir ağ meta-analizinde, yetişkinlerde esnek düz tabanlık için farklı egzersiz programları karşılaştırıldı. Çalışma; tibialis posterior kasını güçlendirme, kalça ve alt ekstremite kaslarını hedefleme ve ayağın küçük kaslarını çalıştırma gibi yaklaşımların ayak yapısı ve fonksiyonuyla ilişkili bazı ölçümlerde olumlu sonuçlar sağlayabileceğini bildirdi.
PubMed
Bu sonuç önemli çünkü düz tabanlığı yalnızca “tabanlık takılması gereken mekanik bir problem” olarak görmenin yetersiz kalabileceğini gösteriyor.
Evde uygulanabilecek temel egzersizler
Ağrınız belirgin değilse ve herhangi bir yaralanmanız yoksa, uzman tarafından kişiselleştirilecek bir programın parçası olarak şu hareket türleri kullanılabilir:
Baldır germe:
Baldır kaslarının ve Aşil tendonunun esnekliğini artırmaya yönelik kontrollü germe hareketleri.
Topuk yükseltme:
Destek alarak parmak uçlarına yükselip kontrollü biçimde aşağı inmek. Bu hareket baldır kaslarıyla birlikte ayağın destekleyici sistemlerini çalıştırabilir.
Ayak kubbesini aktif kullanma:
Ayak parmaklarını kıvırmadan, ayağın ön ve arka kısmını birbirine doğru hafifçe yaklaştırarak iç kavis bölgesini aktif hale getirmeye çalışma.
Tek ayak üzerinde denge:
Ayağın ve alt ekstremitenin denge kontrolünü geliştirmeye yönelik basit bir egzersiz olabilir.
Fakat “daha fazla egzersiz = daha iyi sonuç” şeklinde düşünmemek gerekir. Ağrılı bir tendon veya ileri düzey deformite varsa yanlış yüklenme şikâyeti artırabilir.
Egzersiz ayağın şeklini tamamen düzeltebilir mi?
İşte internetteki pek çok önerinin fazla iddialı olduğu nokta burası.
2021 tarihli bir ağ meta-analizi, egzersiz ve tabanlık gibi müdahalelerin yetişkin düz tabanlığında ağrıyı azaltabildiğini; ancak ayak postürünün kalıcı biçimde yeniden hizalanması konusunda aynı ölçüde güçlü kanıt bulunmadığını bildirdi. Araştırmada aktif müdahaleler, özellikle egzersiz veya egzersiz ile tabanlığın birlikte kullanılması, ağrı açısından yalnızca pasif yaklaşımlardan daha iyi sonuç verdi.
PubMed
Yani egzersizin değerini küçümsememek gerekir ama onu “ayağın anatomisini birkaç haftada tamamen değiştiren yöntem” olarak sunmak da bilimsel değildir.
Peki sizce bir tedavinin başarılı olması için ayağın görüntüsünün değişmesi mi gerekir, yoksa kişinin ağrısız yürüyebilmesi yeterli midir?
2. Tabanlık düz tabanlığa iyi gelir mi?
Tabanlık denildiğinde akla genellikle tek bir ürün geliyor. Oysa ortozlar aynı özelliklere sahip değildir.
Hazır tabanlıklar, kişiye göre şekillendirilen ürünler ve daha özel ortotik tasarımlar arasında farklar bulunabilir.
2021’de yayımlanan sistematik derleme, yetişkin düz tabanlığında ayak ortezleri üzerine yapılan çalışmaların sonuçlarının oldukça heterojen olduğunu ve mevcut kanıtların sınırlı kaldığını belirledi. İncelenen 110 çalışmadan yalnızca 12’si dahil edilme kriterlerini karşılamış; bu çalışmaların çoğunda metodolojik kalite düşük bulunmuştu.
PubMed
Bu nedenle “en iyi düz tabanlık tabanlığı budur” şeklindeki genellemeler bilimsel açıdan sorunludur.
Tabanlık ne yapabilir?
Uygun bir ortez:
Ayağın yük dağılımını değiştirebilir.
Yürürken aşırı pronasyonu kontrol etmeye yardımcı olabilir.
Bazı kişilerde ağrıyı azaltabilir.
Ayağın mekanik stabilitesini destekleyebilir.
Bazı durumlarda tendon üzerindeki yükü azaltmaya katkıda bulunabilir.
2024 yılında yayımlanan bir sistematik derleme ve meta-analiz de ayak ortezlerinin esnek düz tabanlı yetişkinlerde yürüyüş sırasında arka ayak eversiyonu, ayak bileği hareketleri ve bazı diz-ayak bileği mekanik değişkenleri üzerinde anlamlı etkiler oluşturabildiğini bildirdi.
PubMed
Fakat bu, herkesin özel tabanlığa ihtiyacı olduğu anlamına gelmez.
3. Doğru ayakkabı düz tabanlıkta fark yaratabilir mi?
Bazen en basit değişiklik en çok fark edilen değişiklik olabilir.
Düz tabanlığı olan ve ayak ağrısı yaşayan kişilerde:
Parmakları sıkıştırmayan geniş burunlu ayakkabılar,
Düşük topuk,
Ayağı yeterince sabitleyen yapı,
Aşırı yumuşak olmayan destekli taban,
Ayağa uygun genişlik
daha konforlu olabilir.
NHS, düz tabanlıkla ilişkili sorunlarda geniş, rahat ve düşük topuklu ayakkabıların yanı sıra gerektiğinde tabanlık ve egzersizlerin kullanılabileceğini belirtiyor.
nhs.uk
Yetişkinlerde tendon kaynaklı düz tabanlık söz konusu olduğunda daha sağlam, bağcıklı ayakkabıların ve uygun ortezlerin ayağı desteklemek açısından kullanılabileceği de belirtiliyor.
Royal National Orthopaedic Hospital
Buradaki küçük ama önemli ayrıntı şu: Pahalı ayakkabı mutlaka iyi ayakkabı değildir.
Ayağı sıkıştıran, yalnızca görünüş için seçilen veya kişinin yürüyüşüne uygun olmayan bir ayakkabı, üzerinde ne kadar teknolojik özellik yazarsa yazsın iyi bir seçim olmayabilir.
Ayakkabınızı giydiğinizde ayağınız rahatlıyor mu, yoksa birkaç saat sonra ayakkabının içinde ayağınızın şeklini değiştirmeye mi çalışıyorsunuz?
4. Baldır ve Aşil tendonunu esnetmek neden konuşuluyor?
Ayağın hareket zincirini yalnızca ayak tabanında düşünmek eksik kalır.
Baldır kasları ve Aşil tendonundaki gerginlik, ayak bileğinin hareket biçimini etkileyebilir. Chelsea and Westminster Hospital’ın düz tabanlık tedavisine ilişkin hasta bilgilendirmesinde de baldır kaslarındaki gerginliğin kavis yüksekliğinin azalması ve topuğun içe doğru dönmesiyle ilişkili olabileceği belirtiliyor. Tedavide germe, fizyoterapi ve kas güçlendirme birlikte ele alınıyor.
Chelsea & Westminster Hastanesi
Bu nedenle iyi bir rehabilitasyon programı yalnızca “ayağın altındaki kasları” değil, bütün alt ekstremiteyi değerlendirebilir.
Kalça, uyluk, diz, ayak bileği ve ayak aslında aynı hareket zincirinin parçalarıdır.
5. Kilo düz tabanlığı etkiler mi?
Bu konuda da tek cümlelik cevap vermek yanıltıcıdır.
Vücut ağırlığı arttığında ayağın taşıdığı mekanik yük de artar. Özellikle tendon kaynaklı yetişkin düz tabanlığında fazla yük, sorunlu yapıların üzerindeki stresi artırabilir. Royal Orthopaedic Hospital, yetişkinlerde posterior tibial tendon disfonksiyonunda sağlıklı yaşam ve uygun kilo yönetiminin tendon üzerindeki yük açısından önemli olabileceğini belirtiyor.
Royal Orthopaedic Hospital
Ancak kişinin kilosunu yalnızca “düz tabanlığın nedeni” olarak göstermek doğru değildir.
Genetik yapı, yaş, tendon sağlığı, önceki yaralanmalar, aktivite düzeyi ve ayağın biyomekaniği birlikte değerlendirilmelidir.
Burada daha faydalı soru “Kaç kilo olmalıyım?” değil, “Ayağımın taşıdığı yükü ve hareket kapasitemi nasıl daha sağlıklı yönetebilirim?” olabilir.
Düz tabanlık diz ve kalça ağrısı yapar mı?
Ayağın yere basış biçimi alt ekstremitenin diğer eklemlerinin hareketlerini etkileyebilir. Bu nedenle düz tabanlık ile diz, kalça veya bacak bölgesindeki bazı şikâyetler arasında ilişki araştırılmıştır.
Ancak ilişki ile doğrudan neden-sonuç aynı şey değildir.
2021 tarihli sistematik derleme, düz tabanlığın alt ekstremitede diz ve kalça gibi bölgelerde kas-iskelet sistemi belirtileriyle birlikte görülebileceğine dikkat çekiyor. Bununla birlikte her diz veya kalça ağrısının kaynağını düz tabanlık olarak kabul etmek doğru olmaz.
PubMed
Vücudun hareket zincirini bir domino sırası gibi düşünmek daha açıklayıcı olabilir: Bir parçadaki değişiklik diğer parçaların hareketini etkileyebilir; fakat her taşın devrilmesinin tek nedeni ilk taş değildir.
Düz tabanlıkta ameliyat gerekir mi?
İnternette bazen düz tabanlık neredeyse tamamen cerrahi bir problem gibi anlatılabiliyor.
Oysa cerrahi çoğu kişi için ilk seçenek değildir.
NHS, düz tabanlıkta ameliyatın nadiren gerektiğini ve genellikle kemik, tendon veya diğer dokularla ilgili belirgin bir problem olduğunda, diğer tedaviler işe yaramadığında gündeme geldiğini belirtiyor.
nhs.uk
İleri yetişkin düz tabanlık vakalarında tendon onarımı veya transferi, kemik hizalamasını değiştiren operasyonlar ve bazı durumlarda eklem dondurma işlemleri gibi farklı cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Hangi işlemin kullanılacağı deformitenin esnek veya rijit oluşuna, tendonların durumuna, eklem yapısına ve hastanın genel durumuna göre değişir.
Chelsea & Westminster Hastanesi
Dolayısıyla “düz tabanlığı ameliyatla düzeltmek” tek bir işlem değildir.
Asıl mesele, ayağın neden çöktüğünü ve hangi yapıların artık yeterince destek vermediğini anlamaktır.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Düz tabanlık uzun süredir varsa ve hiçbir şikâyete neden olmuyorsa çoğu zaman acil bir işlem gerekmez.
Ancak aşağıdaki durumlarda değerlendirme önem kazanır:
Ayağın içinde veya ayak bileğinde sürekli ağrı varsa
Ayağın giderek daha fazla içe çöktüğü fark ediliyorsa
Tek ayakta yeni düz tabanlık ortaya çıktıysa
Ayak bileğinin iç tarafında şişlik veya hassasiyet varsa
Parmak ucuna yükselmek zorlaştıysa
Yürüyüş biçimi değiştiyse
Denge problemi oluştuysa
Ayakta uyuşma veya belirgin güçsüzlük varsa
Tekrarlayan ayak bileği yaralanmaları yaşanıyorsa
Şikâyet günlük yaşamı kısıtlıyorsa
Özellikle daha önce düz taban olmayan bir ayağın zaman içinde düzleşmesi, basit anatomik bir özellikten farklı bir durumun habercisi olabilir. NHS de sonradan gelişen veya yalnızca bir ayağı etkileyen düz tabanlıkta tıbbi değerlendirme öneriyor.
nhs.uk
Böyle bir durumda “nasıl olsa düz tabanlık” deyip aylarca beklemek yerine erken değerlendirme daha anlamlıdır.
Günümüzde düz tabanlık konusunda değişen düşünce
Düz tabanlıkla ilgili en ilginç gelişmelerden biri, tedavinin giderek kişiselleşmesi.
Geçmişte yaklaşım daha çok ayağın şeklini düzeltmeye odaklanırken, günümüzde ağrı, fonksiyon, kas kuvveti, tendon sağlığı, yürüyüş mekaniği ve kişinin günlük ihtiyaçları birlikte değerlendiriliyor.
Bu değişimin arkasında önemli bir bilimsel gerçek var:
Ayak şekli ile ayak fonksiyonu aynı şey değildir.
Bir kişinin ayağı anatomik olarak düz olabilir ama rahatça yürüyebilir, koşabilir ve spor yapabilir.
Başka bir kişinin ayağı ise benzer görünmesine rağmen birkaç saat ayakta kaldığında ciddi ağrı geliştirebilir.
Bu nedenle yalnızca “kavis var mı?” sorusuna bakmak yerine “Bu ayak görevini ne kadar iyi yapıyor?” sorusu daha anlamlı hale geliyor.
Güncel araştırmalar bize ne söylüyor?
Araştırmaların ortak mesajı, mucizevi tek bir tedavi yerine kombine ve kişiselleştirilmiş yaklaşımın daha mantıklı olduğuna işaret ediyor.
2021 tarihli araştırmada hem egzersiz hem de ortezlerin ağrıyı azaltabildiği, ancak egzersiz temelli aktif yaklaşımların ağrı açısından daha avantajlı olabildiği bildirildi.
PubMed
2024’teki egzersiz meta-analizi ise tibialis posterior, ayak iç kasları, kalça ve alt ekstremite kaslarını hedefleyen farklı egzersizlerin esnek düz tabanlıkta yararlı olabileceğini ortaya koydu.
PubMed
Öte yandan 2021 sistematik derlemesi, yetişkinlerde tabanlık konusundaki kanıtların hâlâ sınırlı olduğunu vurguladı.
PubMed
Daha yeni çalışmalar da tabanlıkların yürüyüş biyomekaniğini değiştirebildiğini gösteriyor; ancak biyomekanik değişiklik ile kişinin gerçekten daha az ağrı hissetmesi aynı sonuç değildir.
PubMed
Bu nedenle güncel tartışmanın özeti şöyle yapılabilir:
Tabanlık işe yarayabilir. Egzersiz işe yarayabilir. İkisi birlikte de yararlı olabilir. Fakat hangi kişinin hangi müdahaleden ne kadar fayda göreceği bireysel değerlendirmeye bağlıdır.
Düz taban ayak için günlük yaşamda uygulanabilecek yaklaşım
Sorun ağrı ve fonksiyon kaybı yaratıyorsa günlük yaşamda şu çerçeve düşünülebilir:
Ayağı sıkan ayakkabıları bırakın.
Uzun süre ayakta kalmayı ağrı düzeyinize göre düzenleyin.
Baldır ve ayak bileği hareketliliğini koruyun.
Ayak ve alt ekstremite kaslarını kademeli olarak güçlendirin.
Gerekirse uzman değerlendirmesiyle tabanlık kullanın.
Ağrıyı artıran egzersizi zorlayarak sürdürmeyin.
Yeni başlayan veya ilerleyen deformasyonu önemseyin.
Tendon kaynaklı düz tabanlık ihtimalinde erken değerlendirme yaptırın.
NHS de ayak ağrısında dinlenme, uygun ayakkabı, gerektiğinde yumuşak destekler ve nazik germe egzersizlerini önerirken; ağrı iki hafta içinde düzelmiyorsa, kötüleşiyorsa veya uyuşma ve güçsüzlük eşlik ediyorsa değerlendirme yapılmasını tavsiye ediyor.
nhs.uk
Burada önemli olan, ağrıyı sürekli bastırmak değil, ağrının nedenini anlamaktır.
Sonuç: Düz taban ayağa ne iyi gelir?
Düz taban ayağa ne iyi gelir? sorusunun tek kelimelik cevabı yok.
Ağrısız ve yıllardır aynı kalan esnek düz tabanlıkta hiçbir tedavi gerekmeyebilir. Ağrılı vakalarda ise uygun ayakkabı, kişiselleştirilmiş egzersiz, fizyoterapi, gerektiğinde tabanlık ve aktivite düzenlemesi öne çıkar.
Özellikle yetişkinlikte sonradan gelişen düz tabanlıkta tendonların durumu önemlidir. Ayakta giderek artan çökme, iç ayak bileğinde ağrı veya şişlik ve parmak ucuna yükselmede güçlük gibi belirtiler daha ciddi bir mekanik sorunun işareti olabilir.
Royal Orthopaedic Hospital
En önemlisi de şu: Düz tabanlığın görüntüsünü değiştirmek ile kişinin yaşam kalitesini artırmak aynı hedef değildir.
Bilimin bugün geldiği noktada daha akıllıca yaklaşım, ayağı tek başına değil; yürüyüşü, kasları, tendonları, ayakkabıyı, günlük yükü ve ağrıyı bir bütün olarak değerlendirmektir.
Belki de aynaya bakıp “Ayağım neden düz?” diye sormaktan önce şu soruyu sormak daha anlamlıdır:
“Ayağım benden istediğim hayatı yaşamama izin veriyor mu?”
Eğer cevap evetse, düz tabanlık yalnızca bir anatomik özellik olabilir. Cevap hayırsa, asıl üzerinde durulması gereken nokta ayağın şekli değil, neden zorlandığı ve onu nasıl daha iyi destekleyebileceğimizdir.
Kaynaklar
PubMed – Flatfoot over the centuries: the background of current conservative and operative treatments
PubMed – Evidence for foot orthoses for adults with flatfoot: a systematic review
PubMed – The Impact of Foot Orthoses and Exercises on Pain and Navicular Drop for Adult Flatfoot
PubMed – Comparing the efficacy of exercise therapy on adult flexible flatfoot individuals
PubMed – Effects of foot orthoses application during walking on lower limb joint angles and moments
NHS – Flat feet
Royal Orthopaedic Hospital – Adult Acquired Flat Foot / Posterior Tibial Tendon Dysfunction
Royal National Orthopaedic Hospital – Adult Acquired Flatfoot Deformity